پلیمرهای هوشمند زیست تخریب پذیر
الموضوعات : زیست پلاستیک ها و پلیمرهای تجديد پذیردنیا نمادی وثوقی 1 , فاطمه زین الدینی 2 , مهرنوش محمدی 3
1 - دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشکده فنی و مهندسی
2 - دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشکده فنی و مهندسی
3 - عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشکده فنی و مهندسی، گروه مهندسی شیمی
الکلمات المفتاحية: پلیمر, هوشمند, زیست تخریب پذیر, پلیمرهای طبیعی, پلیمرهای مصنوعی,
ملخص المقالة :
پلیمرهای هوشمند زیست تخریب پذیر، به عنوان نسل نوینی از مواد پیشرفته، به دلیل ترکیب منحصر به فرد دو ویژگی کلیدی یعنی توانایی پاسخ دهی به محرک های بیرونی و قابلیت تجزیه زیستی کنترل شده، توجه زیادی را در تحقیقات اخیر به خود جلب کرده اند. این پلیمرها به محرک هایی همچون تغییرات دما، pH ،نور و میدان های مغناطیسی واکنش نشان می دهند و در انواع مختلفی از جمله حافظه دار، خود ترمیم شونده، پیزوالکتریک و کروموژنیک توسعه یافته اند. مزایای چشمگیر این مواد، در زیست سازگاری باال، ایمنی زیست محیطی و پایداری به همراه قابلیت تنظیم دقیق نرخ تخریب، آنها را برای کاربردهای گسترده ای مناسب ساخته است. حوزه هایی نظیر سامانه های پیشرفته دارو رسانی، مهندسی بافت، بسته بندی هوشمند مواد غذایی، حسگرهای زیستی، نانو فناوری و کشاورزی هوشمند از مهم ترین زمینه های کاربردی این پلیمرها به شمار می روند. پژوهش های جدید بر فناوری های نوظهوری همچون چاپ چهار بعدی، مواد الهام گرفته از طبیعت با خاصیت خود ترمیمی و کاربرد های پزشکی پیشرفته تمرکز کرده اند. با این حال، توسعه و تجاری سازی این پلیمرها با چالش هایی نظیر هزینه باالی تولید، پیچیدگی های فرآیند سنتز و دشواری در کنترل دقیق نرخ تجزیه روبرو است. در ایران نیز فعالیت هایی در زمینه تولید این مواد صورت گرفته است که نیازمند پشتیبانی فناورانه، سیاست گذاری های کارآمد و سرمایه گذاری هدفمند برای پیشرفت و گسترش است. این مواد با پتانسیل فراوان نوید بخش آینده ای روشن در صنایع مختلف هستند.
[1] Asadi-Zahraei A., Rabiei Far A., and Taevighi M., A Review on Smart Polymeric Materials: Types and Their Applications in Various Industries (Persian), Proceedings of the
13th International Conference on Materials and Metallurgical Engineering, Karaj, Iran, 2024. [2] Mohamed A.L., Gaffer H., and Elmansy M.F., A Survey of Conventional and Smart Polymers, with an Emphasis on Their Novel Uses in the Textile Industry, J. Text. Color. Polym.
Sci., 21, 239–251, 2024. [3] Perepechko I.I., Introduction to Polymer Physics. Moscow: Mir Publishers, 1st ed., 266 pp.,
1981. [4] Khakzad Esfehlan F., Ali Nezhad Z., Rezaei Shirinabadi A., and Mahdavian A., Smart
Polymers: Introduction and Application (Persian), Basparesh, 2(3), 10–17, 2012. [5] Mohamed R.R., Elshiekh A.O., Mohamed A.M., Abdul M.M., Hamid Kamal H.A., and Heikal A.M., Smart Polymers and Their Different Sustainable Applications, in: Uddin I. (Ed.), Sustainable Nanomaterials: Synthesis and Environmental Applications, 1st ed., Springer,
Singapore, pp. 271–300, 2024. [6] Dewang, Y., Sharma, V., Baliyan, V. K., Soundappan, T., & Singla, Y. K. (2025). Research progress in electroactive polymers for soft robotics and artificial muscle applications. Polymers, 17(6), 746.
[7] Patwary S., Maraz K.M., Shahida S., Ahmed A., and Khan R.A., A Review on the Properties
and Applications of Biodegradable Polymers, GSC Adv. Res. Rev., 9, 13–27, 2021. [8] Kulshrestha N., Biodegradable Polymers in Electronic Devices, in: Inamuddin and Tariq Altalhi (Eds.), Biodegradable Materials and Their Applications, Wiley, Hoboken, NJ, USA, 773–788, 2022.
[9] Stoica M., Bichescu C.I., Crețu C.M., Dragomir M., Ivan A.S., Podaru G., Crețu M.-M., and Stuparu M., Review of Bio-based Biodegradable Smart Polymers: Sustainable Solutions
for Food Packaging, Foods, 13(19), 3027, 2024. [10] Chan Q.H., Alias S.A., Quek S.W., Ng C.Y., and Ku Marsilla K.I., A Review of the Preparations, Properties, and Applications of Smart Biodegradable Polymers, Polymer-Plastics
Technol. Mater., 62(10), 1273–1289, 2023. [11] Dallaev R., Smart and Biodegradable Polymers in Tissue Engineering and Interventional
Devices: A Brief Review, Polymers, 17(14), 1976, 2025. [12] Ma W., Hua D., Xiong R., and Huang C., Bio-based Stimuli-responsive Materials for
Biomedical Applications, Mater. Adv., 4(2), 458–475, 2023. [13] Sun S., Chen C., Zhang J., and Hu J., Biodegradable Smart Materials with Self-healing
and Shape Memory Function for Wound Healing, RSC Adv., 13(5), 3155–3163, 2023. [14] Aliabadi M., Dehghani Firoozabadi M.R., Afra E., Magalhães W.L.E., and Lima G.G., Evaluation of Biodegradable Smart Films Obtained from Cellulose Microfibril Gel and
Yerbamat Plant Extract (Persian), Iranian J. Wood Paper Ind., 15(1), 55–66, 2024. [15] Rostamzad H., Kamali-Sabeti N., and Babakhani A., Production and Evaluation of Biodegradable Smart Films Based on Carrageenan for Packaging Fish Fillet (Persian), Shilat, 72(1), 85–95, 2019.
[16] Abedi-Firoozjah R., and Yousefi M., A Review of Smart Packaging Based on Biodegradable Polymer Films Containing Natural Pigments and Its Importance in the Food Industry (Persian), Proceedings of the 10th International Conference on Food Science, Organic
Agriculture and Food Safety, Iran, 2022. [17] Mahata, K., Paul, S., Kaushik, A. K., & Banerjee, S. (2025). Smart and Functional Polymers for Sustainable Applications in Health, Energy and Environment: Polymer Science.
Innovation of Chemistry & Materials for Sustainability, 2(2), 177-195