روان درمانگری در پرتو باز انگاری به روش مثنوی معنوی
الموضوعات : اخلاق و تربیت اسلامیمحمدرضا موحّدی 1 , عزیز الله مولوی وردنجانی 2
1 - دانشیار گروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 - استادیار گروه فقه و حقوق، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
الکلمات المفتاحية: جلال الدین مولوی, مثنوی, شناخت درمانی, روان درمانگری, بازانگاری عرفانی.,
ملخص المقالة :
در این پژوهش، با نگاهی تحلیلی- روانشناختی، به بخش هایی از آثار اخلاقی- عرفانیِ مولانا به مثابه یک رواندرمانگر نگریسته می شود که بهجای پنددهی صرف، روشی شناختدرمانگرانه و مبتنی بر بازانگاری مفاهیم اتخاذ کرده است. در منظومهی فکری وی، ریشهی رنج، ملال، افسردگی و اضطراب نه در واقعیتهای بیرونی بلکه در ادراکها، تفسیرها و نقاشیهای ذهنی انسان از خویشتن و هستی نهفته است با جایگزین کردن انگارههای سازنده، نشاطآور و معنابخش بهجای تلقیهای ناسازگار و منفی، میکوشد به اصلاح شناخت، هیجان و رفتار انسان در مواجهه با چالشهای زندگی کمک کند. انگارههای پیشگیرانهی او همچون «خودمسئولانگاری»، «متمایزانگاری ذهنیت و واقعیت»، «دیوانگاری ملال و خداانگاری شادی» و «بازتابانگاری نوسانات روانی» به مخاطب میآموزند که ریشهی بحرانهای روانی را در نگرش و انتخابهای درونی خود بجوید. در مقابل، انگارههای درمانگرانهی او همچون «درمانانگاری خدا و اولیا»، «مقدسانگاری رنج»، «آینهانگاری مرگ»، «ذکردرمانی» و «کلیدانگاری صبر» سازوکارهایی برای بازیابی آرامش، معنا و امید معرفی میکنند. این انگارهها همپوشانی چشمگیری با مفاهیم رواندرمانی معناگرا و درمانهای شناختی- رفتاری دارند.
استرنبرگ، رابرت جِی(1403).روانشناسی تربیتی، ترجمه الهه حجازی, سید کمال خرازی،چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت
الیس،آلبرت،(1383).با آلبرت الیس مشاوره کنید،مترجم:مهرداد فیروز،تهران،رسا.
الیس،آلبرت، (1381).زندگی عاقلانه.مترجم:مهرداد فیروز،تهران،رشد.
4الیس، آلبرت (۱۳۹۰). عقل و احساس در رواندرمانی. ترجمه: غلامعلی افروز. تهران: انتشارات رشد.
انقروی، اسماعیل حقّی(۱۳۸۰). شرح کبیر مثنوی معنوی (روحالمثنوی)، ترجمه و تحقیق توفیق سبحانی، چاپ اول، تهران: انتشارات سروش.
بک، جودیت(۱۳۹۵). درمان شناختی رفتاری. ترجمه حمید پورشریفی و همکاران. تهران: نشر ارجمند
برزگر خالقی ،محمدرضا(1389).غم و شادی از نگاه مولانا،نامه فرهنگستان سال یازدهم ،شماره ۴ (پیاپی ۴۴)
دهخدا، علیاکبر(۱۳۷۷). لغتنامه دهخدا، زیر نظر محمد معین و سیدجعفر شهیدی، چاپ دوم، ج ۲،تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
زرّین کوب، عبدالحسین (1382).نردبان شکسته، شرح توصیفی و تحلیلی دفتر اوّل و دوم مثنوی. تهران:سخن.
زمانی،کریم (1383). شرح جامع مثنوی،. تهران : اطّلاعات.
زمانی،کریم(1389). میناگر عشق، شرح موضوعی مولانا جلال الدّین محمّد بلخی، تهران : غزال.
رهنمائی،سید احمد(140) فلسفه تعلیم و تربیت (غربی و اسلام) تهران: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
سلیگمن، مارتین ای. پی( ۱۳۹۱).شادکامی حقیقی: استفاده از جدیدترین تحقیقات برای درک رضایت و تحقق فردی، ترجمهی یحیی سیدمحمدی، چاپ سوم، تهران: انتشارات ارسباران.
شانک،دیل(1399). روانشناسی یادگیری رویکرد تربیتی ،ترجمه اکبر رضائی،تهران ،انتشارات ارجمند
شجاعی،محمد صادق(1388). درآمدی بر روانشناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی،قم:موسسه علمی فرهنگی دار الحديث.
شمس تبریزی(۱۳۸۰). مقالات شمس تبریزی. به کوشش محمدعلی موحد، چاپ پنجم. تهران: انتشارات خوارزمی.
فروزانفر، بديع الزمان(1386).شرح مثنوي شريف. جلد2، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي.
فروید، زیگموند(۱۳۸۲). فراتر از اصل لذت. ترجمه دکتر محمدجواد نوابنیا. تهران: نشر آگاه.
فروید، زیگموند(۱۳۸۶). مسأله اضطراب. ترجمه محمدعلی اکبری. تهران: انتشارات دانژه.
فروزانفر، بدیع الزمان (۱۳۶۴). احادیث مثنوی. تهران: امیر کبیر.
قراملکی،فرامرزوعلی اکبر ناسخیان(1395)قدرت انگاره.قم:نشر مجنون.
کریمی،عبدالعظیم(1381 ).از ناکجا به هر کجا.موسسه فرهنگی منادی تربیت.
کریمی،عبدالعظیم (1383).عشق درمانی :روان درمانگری عارفانه.تهران :دانژه.
کزازی، میرجلالالدین(1387). نامه باستان،ویرایش و گزارش شاهنامه فردوسی جلد 1، سمت تهران.
کارل گوستاو،یونگ(1382).روان شناسی و دین.ترجمه فواد رحمانی،تهران:شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
گراس،جیمیز جی(1400).راهبردهای تنظیم هیجان: به زبان ساده،ترجمه مهدی ماجدی،تهران،حافظه برتر اندیش
43لیهی،رابرت(1387).فنون شناخت درمانی.ترجمه لادن فتی،تهران:دانژه.
لیهی،رابرت(1388).تکنیک های شناخت درمانی. ترجمه حسن حمیدپور وزهرا اندوز،انتشارات ارجمندنسل فردا.
مدنی فاطمه السادات ، روضاتیان سیده مریم(1395). مقایسه میان رشته ای اندیشه مولانا در مثنوی و اصول تبعی روانشناسی شخصیت جورج کلی،مقاله کنفرانس: گردهمایی سراسری انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران.
مولوی، جلال الدین محمد (۱۳۴۶). کلیات شمس. به تصحیح بدیع الزمان فروزانفر. چاپ دوم. تهران: جاویدان علمی.
همایی، جلال الدین (1362)؛. مولوی نامه (مولوی چه می گوید)، تهران : هما.
هاشمیان،سید احمد(1384). اصول و مبانی روانشناسی تربیتی،تهرانکتابسرای تندیس
همایی، جلال الدین (۱۳۶۶). مولوی نامه. چاپ ششم، تهران: هما.
یانگ، جفری.؛ کلوسکو، جانت.؛ ویشار، مارجوری (۲۰۰۳). درمان مبتنی بر طرحواره (انگارهدرمانی). ترجمة حمید پور و اندوز. تهران: ارجمند.
یالوم، اروین(۱۳۹۳). رواندرمانی اگزیستانسیال. ترجمه سپیده حبیب. تهران: نشر نو.
آذرکیش، محمدرضا. (۱۳۹۴). «تحلیل بیماری دل از دیدگاه مولوی با تأکید بر مثنوی معنوی».فصلنامه عرفان اسلامی، 7:2، صص۱۲۷–۱۴۵.
افجهای، محمد. (۱۳۹۰). «تحلیل مؤلفههای رواندرمانی شناختی در مثنوی معنوی. فصلنامه پژوهشهای عرفانی، 9:3، صص ۱۰۱–۱۲۰.
برزگر خالقی، محمدرضا (1386).«غم و شادی از دیدگاه مولانا». ادیان و عرفان، 12:4،صص90-115
رحیمیان، داوود. (۱۳۹۰).«تحلیل روانشناختی کمالگرایی در مثنوی»، پژوهشنامه مثنویپژوهی، 5:2،صص۱۲۵–۱۴۴.
فروغی، مصطفی. (۱۳۹۷). «ذکر درمانی در عرفان اسلامی و روانشناسی دین. پژوهشنامه عرفان اسلامی، 11:3،صص ۵۳–۷۲.
Beck, A. T. (1979). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. New York: Penguin.
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. New York: Guilford Press
benson, H. (1975). The Relaxation Response. New York: Harper
Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever You Go, There You Are: Mindfulness Meditation in Everyday Life. New York: Hyperion
Leary, M. R., & Tangney, J. P. (Eds.). (2012). Handbook of Self and Identity. New York: Guilford Press
Ellis, A. (1994). Reason and Emotion in Psychotherapy (Revised and Updated Edition). Secaucus, NJ
Sternberg, R. J. (2012). Cognitive Psychology (6th ed.). Belmont, CA: Wadsworth, Cengage Learning
Folkman, S., & Lazarus, R. S. (1980). An analysis of coping in a middle-aged community sample. Journal of Health & Social Behavior, 21,219-235